2025 жылы Қазақстан экспорты: минералдық өнімдер тұрақты, неминералдық өсім байқалды

Қазақстанның экспорт құрылымындағы өзгерістер

2024 жылы Қазақстанның экспортында минералдық өнімдердің үлесі 64% болды, ал 2025 жылдың бірінші жартыжылдығында бұл көрсеткіш 63%-ға азайды. Бұл көрсеткіш соңғы жылдардағы салыстырмалы тұрақтылықты көрсетеді. Минералдық өнімдердің ішінде мұнай мен газ конденсатының үлесі 2019 жылдан бастап 2025 жылдың бірінші жартыжылдығына дейін 76-83% аралығында болғанымен, 2025 жылдың алғашқы жартысында 51%-ға дейін төмендеді.

Неминералдық экспорттың өсуі және оның маңызы

2025 жылдың бірінші жартыжылдығында неминералдық экспорттың үлесі 37%-ға жетіп, тарихи рекорд орнатты. Соңғы онжылдықта неминералдық экспорт жыл сайын орташа 14%-ға өскен, бұл жалпы экспорттың орташа 8,7%-дық өсуінен жоғары. Бұл тенденция Қазақстан экономикасының диверсификациялануы мен өңдеу өнеркәсібі, агроөнеркәсіп және басқа да салалардың экспорттық әлеуетінің артуын көрсетеді.

Сауда серіктестері мен сауда балансы

2023-2025 жылдар аралығында Қазақстанның негізгі сауда серіктесі Қытай болды, оның үлесі 22%-ға жетті. Ресейдің үлесі 2020-2024 жылдар аралығында 20,5% деңгейінде тұрақты болды, алайда Қазақстан мен Ресей арасындағы сауда көбінесе импорттық бағытта және әртараптандырылған. Қазақстанның ЕАЭО елдерімен, негізінен Ресеймен, саудасында теріс сауда балансы байқалады, ал алыс шетелдермен (Еуропа мен Азия) саудада оң сауда балансы бар.

Сауда көлемі мен экспорт-импорт динамикасы

Қазақстанның жалпы экспорт көлемі 2014 жылдан бері нақты долларлық көрсеткіште өспегенімен, физикалық көлемі 2023-2025 жылдары рекордтық деңгейге жетті. Импорт көлемі соңғы онжылдықта жыл сайын орташа 6,8%-ға өсті және 2015-2020 жылдардағы төмендеуден толық қалпына келді. Соңғы үш жылда импорттың жалпы сауда айналымындағы үлесі 43-44% аралығында тұрақты болды.

Сауда балансы және таза экспорт

Соңғы үш жылда Қазақстанның таза экспорты жылына 18,3 млрд АҚШ долларын құрады, бұл соңғы 20 жылдағы орташа көрсеткіштен (23,3 млрд доллар) төмен. Бұл көрсеткіштер елдің экспорттық құрылымындағы өзгерістер мен нарықтық жағдайлардың әсерін көрсетеді. Осыған байланысты, Қазақстанның экспорттық әлеуетін арттыру және сауда балансының оңтайлы деңгейін сақтау үшін диверсификация мен өңдеу өнеркәсібін дамыту маңызды болып қала береді.