2026 жылы теңгенің нығаюы бюджет түсімдері мен экспортқа қысым жасады

Теңгенің нығаюы және оның экономикалық салдары

2026 жылдың алғашқы тоғыз айында теңге 13,7%-ға нығайып, доллар бағамы 440,5 теңгеге жетті. Бұл қаржы нарығында айтарлықтай өзгеріс болып, Қазақстанның бюджет түсімдері мен экспорттық табысына теріс ықпал етті. Вице-премьер Серик Жумангариннің айтуынша, теңгенің тым қатты нығаюы импортқа салынатын қосылған құн салығының (ҚҚС) түсімдерін төмендетті, ал экспорттаушылар да валюталық табыстарын толық ала алмады.

Экономикаға әсері және салалық қатысушылар

Теңгенің нығаюы экспортқа тәуелді секторларға, әсіресе мұнай-газ саласына және импортқа бағытталған бизнеске әсер етті. Сонымен қатар, 2026 жылы Тенгиз кен орнында болған апат салдарынан шамамен 6 миллион тонна мұнай өндірілуі мүмкін болмады. Бұл жағдай Каспий құбыр консорциумының жұмысына да кері әсер етті. Тұтынушылық сұраныстың төмендеуі мен несие нарығының салқындауы да экономикалық белсенділіктің бәсеңдеуіне ықпал етті.

Экономикалық өсу болжамдары мен айырмашылықтары

Қазақстан үкіметі 2026 жылға экономиканың 5,3% өсуін болжайды, ал Ұлттық банк консервативті позицияны ұстана отырып, өсуді 3,5% деп бағалауда. Бұл айырмашылық халықаралық қаржы институттарының және Ұлттық банктің сақтық шараларымен түсіндіріледі. Екі болжам да экономиканың жалпы өсуін көрсетеді, бірақ қаржылық тұрақтылық пен сыртқы факторларға тәуелділікті ескереді.

Теңгенің нығаюы мен нарықтық жағдайлардың болашақ ықпалы

Теңгенің нығаюы бюджетке түсетін түсімдердің қысқаруына және экспорттық табыстардың төмендеуіне әкелді, бұл мемлекеттік қаржыландыру мен компаниялардың инвестициялық мүмкіндіктеріне қысым жасау қаупін тудырады. Мұнай өндірісіндегі апаттар мен инфрақұрылымға жасалған шабуылдар шикізат секторындағы тұрақсыздықты күшейтті. Сонымен қатар, тұтынушылық сұраныстың төмендеуі мен несие нарығының салқындауы экономикалық өсудің баяулауына ықпал етуі мүмкін.

Не тексеру қажет және қандай сценарийлер мүмкін

• Импортқа салынатын ҚҚС түсімдерінің нақты көлемі мен мерзімі анықталуы тиіс.
• Экспортшылардың валюталық табыстарындағы нақты азайған мөлшер мен кезеңді зерттеу қажет.
• Мұнай өндірісіндегі апат пен Каспий құбыр консорциумына жасалған шабуылдардың ұзақ мерзімді экономикалық әсерін бағалау маңызды.
• Несие нарығындағы жағдайдың өзгерісі мен тұтынушылық сұраныстың қалпына келу динамикасын бақылау керек.

Теңге нығаюы мен экономикалық өсудің өзара байланысы: нарықтық контекст

2026 жылдың алғашқы үш тоқсанында теңгенің 13,7%-ға нығаюы қаржы нарығында айтарлықтай өзгеріс болды. Бұл Қазақстанның экспорттық және импорттық операцияларына тікелей әсер етіп, бюджет түсімдерінің қысқаруына себеп болды. Үкіметтің 5,3% өсім болжамы Ұлттық банктің 3,5% көрсеткішінен жоғары, бұл экономиканың өсу перспективасына қатысты әртүрлі көзқарастардың бар екенін көрсетеді. Мұнай өндірісіндегі апат пен инфрақұрылымға жасалған шабуылдар шикізат секторындағы тәуекелдерді арттырып, экономикалық тұрақтылыққа қысым түсіруде. Сонымен бірге, тұтынушылық сұраныстың төмендеуі мен несие нарығының салқындауы ішкі нарықтағы белсенділіктің бәсеңдеуін білдіреді.

Осы факторларды ескере отырып, теңгенің нығаюы мен шикізат секторындағы қиындықтар мемлекеттік бюджет пен экспорттық секторға қысым жасауды жалғастыруы мүмкін. Бұл жағдай инвесторлар мен бизнес үшін валюталық тәуекелдерді басқарудың маңыздылығын арттырады. Алдағы кезеңде несие нарығының жағдайы мен ішкі сұраныстың қалпына келу динамикасы экономикалық өсудің негізгі индикаторлары болады. Сонымен қатар, мұнай өндірісіндегі апаттардың салдарын жою және инфрақұрылымды қорғау шаралары экономиканың тұрақтылығын қамтамасыз етуде шешуші рөл атқарады.