Ақмола облысында астық өнімділігі екі есеге төмендеп, нарықтағы қысым күшейді

Ақмола облысында астық өнімділігі мен нарық жағдайы

2026 жылғы маусым-шілде айларында Ақмола облысында астық өнімділігі орташа көпжылдық көрсеткіштен екі есе төмен болды. Орташа өнімділік 13-17 центнерден гектарға қалыпты болса, биылғы маусымда нақты өнім көлемі ашық көрсетілмегенімен, екі есеге төмендегені белгілі. Бұл жағдай жоғары температураның (күніне 30°С-тан төмен түспеген) әсерінен туындады. Сонымен қатар, пшеницаның клейковинасы рекордтық 32-34% деңгейінде қалыптасты, алайда премиум санаттағы Hi-Pro сұранысы төмен болғандықтан нарықта аз сұранысқа ие.

Өндіріс шығындары мен нарықтағы баға динамикасы

Холдинг «Шанырақ» 38 мың гектар жерді Целиноград ауданында игереді. Жыл сайын өндіріс шығындары кемінде 10-15% өсіп, гектарға себестоимость 80-85 мың теңге деңгейінде қалыптасқан. Биылғы маусымда техникаға 1,1 млрд теңгеге 5 комбайн, 4 жүк көлігі және 3 агродрон сатып алынды. Астық өнімінің жоспарланған өнімділігі 15 центнер/га, ал жоспарланған баға 120 мың теңге/тонна болса да, нарықтағы нақты баға Hi-Pro пшеницасы үшін 90-100 мың теңге/тонна аралығында, ал 3-ші класс пшеницасының бағасы 90 мың теңгеден басталады. Баға айырмашылығы премиум және фураждық пшеница арасында шамамен 5 мың теңге/тонна.

Нарыққа әсер ететін сыртқы факторлар

Бағалардың төмендеуіне Ресейден келетін астықтың нарыққа қысымы негізгі себеп болып отыр. Ресей порттарының жұмысы тоқтағанына қарамастан, олардың нарықтағы астық көлемі 90 млн тоннадан асты. Қазақстаннан экспорттың логистикалық шығындары жоғары болғандықтан, астық экспортының тиімділігі төмендеп отыр. Сонымен қатар, 2021 жылдан бері ауыл шаруашылығы жерлерін топырақтағы ылғал индексі бойынша сақтандыру жүйесі енгізілген. Мемлекет сақтандыру құнының 80%-ын субсидиялайды, ал фермер 20%-ын төлейді. Бұл сақтандыру төлемдері себестоимостьтың шамамен 26%-ын жабады, алайда субсидиялар шығындарды өтеу мақсатында беріледі, тегін көмек емес.

Өндірісті әртараптандыру және экспорттық бағыттар

Холдингтің негізгі табыс көзі биылғы маусымда күнбағыс майын өндіру болды. Бұл өнім жақын шетел елдеріне экспортталады, ал күнбағыс жмыхы ішкі өндірісте қолданылады. Лен мен нут Еуропа нарығына экспортқа дайындалып жатыр, нут бойынша келісімшарттар жасалуда. Астық нарығында фермерлер екіге бөлініп, кейбіреулері астықты сату бойынша түрлі стратегияларды ұстануда. Келесі маусымда астық егіс алқаптары қысқарып, күнбағыс алқаптары ұлғаяды деп жоспарлануда. Сонымен қатар, қыша нарығы тұрақсыз, себебі оның көлемі жыл сайын өзгеріп, баға құлдырайды.

2027 жылға болжамдар

2027 жылы Ресейдегі астық егіс алқаптарының қысқаруы нәтижесінде астық нарығының жағдайы жақсарады деген болжам бар. Бұл Қазақстанның астық экспортына оң әсер етуі мүмкін.

Нарықтағы қысым мен өндіріс шығындарының өсуі: бизнес үшін не маңызды?

Астық өнімділігінің төмендеуі мен нарықтағы баға қысымы ауыл шаруашылығы кәсіпорындарына айтарлықтай әсер етеді. Өнімнің сапасы жоғары болғанымен, сұраныстың төмендігі мен бағаның жоспардан төмен болуы табыстылықты төмендетеді. Жыл сайынғы шығындардың өсуі себестоимостьты арттырады, бұл фермерлер мен агрохолдингтер үшін қаржылық тәуекелдерді күшейтеді. Сонымен қатар, экспорттық логистикадағы қиындықтар нарыққа шығу мүмкіндігін шектейді.

Қандай сұрақтарға назар аудару қажет?

• Биылғы нақты өнімділік көрсеткіштері мен оның себебі толық ашылуы тиіс.
• Қандай да басқа да мәдениеттердің егіс көлемі қысқарып, күнбағысқа ауысатыны туралы нақты деректер қажет.
• Ресей нарығындағы жағдайдың өзгеруі Қазақстанның экспорттық мүмкіндіктеріне қалай әсер етеді?
• Сақтандыру жүйесінің тиімділігі мен оның фермерлердің қаржылық тұрақтылығына әсері қандай деңгейде?

Ақмола облысының астық нарығы: қысым мен мүмкіндіктер

2026 жылғы маусымдағы өнімділік төмендеуі мен баға қысымы Ақмола облысының астық нарығында қысымның күшейгенін көрсетеді. Бұл жағдай бұрынғы орташа өнімділік пен жоспарланған баға деңгейінен айтарлықтай ауытқуды білдіреді. Өндіріс шығындарының жыл сайын 10-15% өсуі фермерлердің маржасын қысқартады, әсіресе нарықтағы баға төмен болған кезде. Ресей нарығындағы логистикалық қиындықтар мен астықтың артық ұсынысы Қазақстанның экспорттық әлеуетін шектейді, бұл ішкі нарықтағы бағаға кері әсер етеді.

Алайда, өнім сапасының жоғары болуы (клейковина 32-34%) экспортта сұранысқа ие болуы мүмкін өнімнің потенциалын көрсетеді. Холдингтің өндірісті әртараптандыруы – күнбағыс майы, лен және нут сияқты өнімдерге көшуі – тәуекелдерді азайтуға бағытталған стратегиялық қадам.

2027 жылы Ресейдегі астық егіс алқаптарының қысқаруы Қазақстанның астық нарығына оң әсер етуі ықтимал, бұл экспорттық мүмкіндіктерді кеңейтіп, баға тұрақтылығын жақсарта алады. Осыған байланысты нарықтағы баға динамикасы, өнімділік көрсеткіштері және экспорттық логистика жағдайы алдағы кезеңде басты бақылау нүктелері болады. Фермерлер мен агрохолдингтерге шығындарды тиімді басқару мен нарықтық жағдайларға икемделу маңызды болып қала береді.