Қазақстан Кашаган жобасындағы келісімшарттардағы сыбайлас жемқорлық фактілерін жариялады

Кашаган жобасындағы келісімшарттардағы даулар

Қазақстан Кашаган мұнай кен орнын дамытуға арналған келісімшарттарда заң бұзушылықтар болғанын мәлімдеді. Жалпы келісімшарттар сомасы 10,7 млрд АҚШ долларын құрайды. Елдің айыптаулары бойынша, мердігерлер сыбайлас жемқорлыққа барған, шығындарды шамадан тыс көрсеткен және жобаны тиімсіз басқарған.

Жобаның кешігуі мен қаржылық салдары

Кашаганның іске қосылуы 2000-жылдардың ортасынан бастап 2016 жылға дейін кейінге қалдырылды. Бұл кешігу Қазақстанға миллиардтаған доллар көлемінде табыс жоғалтумен қатар келді. Жобаның жалпы құны шамамен 60 млрд АҚШ долларына бағаланады.

Арбитраж және талаптар

Қазақстан NCOC компаниясына қарсы халықаралық арбитражға жүгініп, 160 млрд АҚШ долларына жуық өтем талап етуде. Бұл талаптарда жоғалған пайда мен экологиялық зиянды өтеу қарастырылған. Арбитраж Гаагадағы тұрақты третейлік сот палатасы (Permanent Court of Arbitration) аясында жүргізілуде.

NCOC өз кезегінде Қазақстанның айыптауларын дәлелсіз деп санап, талаптардың мерзімі өткенін алға тартады. Компания өз әрекеттерін келісімшарттар мен заңнамаға сай деп есептейді.

Экологиялық айыппұл және құқықтық шектеулер

2023 жылы Қазақстан NCOC-қа 2,3 трлн теңге (шамамен 4,9 млрд АҚШ доллары) көлемінде экологиялық айыппұл салды. Алайда, шілде айында UNCITRAL арбитраждық трибуналы Қазақстанға NCOC-қа қатысты мәжбүрлеу шараларын қолдануға тыйым салды. Сол маусымда Қазақстан NCOC-тың мүлкін және көлік құралдарын бұғаттады.

Кашаган кен орнының өндірісі мен қатысушылар

NCOC — Кашаган кен орнын басқаратын халықаралық консорциумның құрамында. Оның құрамына KMG Kashagan B.V. (16,877%), Shell Kazakhstan Development B.V. (16,807%), Total EP Kazakhstan (16,807%), AgipCaspian Sea B.V. (16,807%), ExxonMobil Kazakhstan Inc. (16,807%) және CNPC Kazakhstan B.V. (8,333%) кіреді.

Кашаганнан күн сайын шамамен 430–450 мың баррель мұнай өндіріледі. Бұл Қазақстандағы Теңіз кен орнынан кейінгі екінші ірі мұнай өндіру алаңы. Өндірілген мұнай Каспий құбыр консорциумы арқылы Қара теңізге экспортталады.

Құқықтық және экономикалық салдары

Кашаган жобасының дамуы өнімді бөлу туралы келісіммен реттеледі, онда алдымен шығындарды өтеу қарастырылған. Қазақстанның сыбайлас жемқорлық және шығындарды асыра көрсету туралы айыптаулары жобаның қаржылық тиімділігіне және инвесторлардың сеніміне әсер етуі мүмкін.

Критиктер кейде Қазақстанды «ресурстық ұлттықшылдық» саясатын жүргізді деп айыптайды, бірақ билік бұл айыптауларды жоққа шығарады.

Бұл жағдай Кашаган жобасының әрі қарайғы дамуына және Қазақстанның халықаралық инвестициялық имиджіне ықпал етуі ықтимал. Дегенмен, нақты экономикалық және құқықтық салдарлар арбитраж шешімдері мен тараптардың келіссөздеріне байланысты болмақ.