Қазақстанда 2024–2026 жылдары алаяқтық несиелер көлемі айтарлықтай төмендеді

Алаяқтық несиелердің көлемі мен динамикасы

2024 жылы Қазақстанда 8,7 мың алаяқтық несие анықталып, олардың жалпы сомасы 20,3 млрд теңгені құрады. 2025 жылы бұл көрсеткіштер айтарлықтай төмендеп, 5,1 мың несиеге және 4,6 млрд теңгеге дейін қысқарды. 2026 жылдың басынан бері 1,3 мың алаяқтық несие тіркеліп, жалпы сомасы 2,1 млрд теңгені құрады.

Қаржы нарығын қорғау шаралары

Ұлттық Банк 2024 жылғы шілде айынан бастап Қазақстанда Антифрод-орталықты іске қосты. Бұл орталық банктер, байланыс операторлары және құқық қорғау органдарын біріктіріп, алаяқтық әрекеттерді анықтау мен алдын алуды күшейтті. Антифрод-орталықта 180 мыңнан астам алаяқтық оқиға тіркелген. Банктер 2025 жылдың басынан бері 163 мыңнан астам алаяқтық операцияны тоқтатып, 68 млрд теңгеден астам соманы қорғады. Сонымен қатар, орталық 28,9 млрд теңгеге жуық алаяқтық операцияларды блоктады.

Қосымша шаралар ретінде SIM-карталардың санын шектеу және биометриялық тіркеуді міндеттеу енгізілді. 142,1 миллионнан астам алаяқтық қоңыраулар мен 310 мыңға жуық абоненттік нөмірлер блокталды. Онлайн несиелерді рәсімдеуде міндетті биометриялық сәйкестендіру енгізіліп, үлкен сомадағы несие алу үшін банкке жеке бару және биометрияны қолдану талап етіледі. Сондай-ақ, 21 жасқа толмаған және 55 жастан асқан азаматтар үшін онлайн несие алу арнайы келісімді қажет етеді.

Қаржы нарығы мен тұтынушыларға әсері

Қаржы нарығында алаяқтық несиелердің азаюы қаржы институттарының қауіпсіздік шараларының тиімділігін көрсетеді. Клиенттердің өз атына несие рәсімделуіне тыйым салу мүмкіндігі, сондай-ақ несие рәсімдеу кезінде «суыту кезеңінің» енгізілуі алаяқтық тәуекелдерін төмендетуге бағытталған. Бұл шаралар тұтынушылардың қаржылық қауіпсіздігін арттырып, нарықтағы сенімділікті нығайтады.

Қандай тәуекелдер мен мүмкіндіктер бар

Алаяқтық несиелердің азаюы қаржы институттарының шығындарын қысқартуға мүмкіндік береді, бірақ жаңа технологиялар мен алаяқтық схемаларының дамуы қауіптің толық жойылғанын білдірмейді. Биометриялық деректердің қорғалу деңгейі мен жеке мәліметтердің қауіпсіздігі маңызды фактор болып қала береді. Сонымен қатар, «суыту кезеңі» мен қосымша растау талаптары тұтынушылардың несие алу процесін ұзартуы мүмкін, бұл нарықтың белсенділігіне ықтимал әсер етеді.

Нені бақылау керек

• Алаяқтық несиелердің көлемі мен сомасының динамикасы 2026 жылдың қалған бөлігінде қалай өзгеретіні;
• Антифрод-орталықтың тиімділігі мен оның қатысушыларының санын арттыру;
• Биометриялық сәйкестендіру мен «суыту кезеңінің» тұтынушыларға әсері;
• Қаржы нарығындағы жаңа алаяқтық схемаларының пайда болуы және оларға қарсы шаралар.

Алаяқтық несиелердің төмендеуі қаржы нарығының тұрақтылығын арттыруда

2024 жылдан бастап алаяқтық несиелердің саны мен сомасының айтарлықтай төмендеуі қаржы нарығында қауіпсіздік шараларының күшеюін көрсетеді. 2025 жылмен салыстырғанда 2026 жылдың басында алаяқтық несиелердің саны мен сомасы әлі де төмен деңгейде сақталып отыр. Антифрод-орталықтың құрылуы және биометриялық сәйкестендірудің енгізілуі нарықтағы алаяқтық тәуекелдерін азайтуға бағытталған жүйелі шаралар екенін дәлелдейді.

Бұл үрдіс қаржы институттарының шығындарын азайтып, тұтынушылардың сенімін арттыруға ықпал етеді. Дегенмен, алаяқтық схемаларының күрделенуі мен жаңа технологиялардың пайда болуы қауіптің толық жойылмағанын білдіреді. Сондықтан нарық қатысушылары биометриялық деректердің қорғалуын, құқықтық базаның дамуын және жаңа қауіптерге қарсы технологиялық шешімдерді үнемі бақылауы қажет.

Алдағы кезеңде алаяқтық несиелердің динамикасы, тұтынушылардың несие алу тәжірибесі және Антифрод-орталықтың қызметі қаржы нарығының тұрақтылығын бағалауда негізгі индикаторлар болады. Бұл көрсеткіштер нарықтың қауіпсіздік деңгейін арттыруға бағытталған шаралардың тиімділігін нақтылауға мүмкіндік береді.