Олжас Бектеновтің үкіметі: 2024–2026 жылдардағы бизнеске бағытталған реформалар

Үкіметтің жаңа кезеңі және бизнеске бағытталған реформалар

2024 жылғы 6 ақпанда Қазақстанда Олжас Бектенов премьер-министр болып тағайындалып, оның басқаруындағы үкімет жұмысын бастады. Бұл кезеңде министрлік құрамының жартысынан көбі ауысып, жаңа басқару командасы құрылды. 2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап жаңа Салық кодексі күшіне енді, оның басты ерекшелігі ретінде жеңілдетілген салық режиміне жататын кәсіпкерлік салалардың тізімінің қысқаруы және салықтық жеңілдіктердің қайта қаралуы аталады.

Салықтық өзгерістер және олардың бизнеске ықпалы

Жаңа кодекске сәйкес, жеңілдетілген салық режимінен 44 ОКЭД (қызмет түрлері) алынып тасталды, оның ішінде таксопарктер де бар. Сонымен қатар, жеңілдетілген режимдегі кәсіпкерлердің тауарлар мен қызметтерге төленген сомалары салықтық шегерімге жатпайды. 2026 жылы жалпы ҚҚС мөлшері 16% деңгейінде бекітілді, ал медициналық өнімдер мен қызметтер үшін 2026 жылы 5%, 2027 жылдан бастап 10% мөлшерінде салық салынады. ҚҚС төлеу шегі 10 000 МРП (43,25 млн теңге) деңгейінде белгіленді.

Мемлекеттік қолдау және нарықтық механизмдер

Үкімет 2024–2026 жылдар аралығында офтейк-келісімдердің санын және көлемін ұлғайтуға назар аударды. 2024 жылы 367 келісімге 190 млрд теңге, 2025 жылы 363 келісімге 257,5 млрд теңге, ал 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында 115 келісімге 47 млрд теңге сомасында келісімшарттар жасалды. Сонымен қатар, 2025 жылдың маусымынан бастап «Өрлеу» бағдарламасы іске қосылып, кәсіпкерлерге 7 млрд теңгеге дейінгі кредиттер 12,6% жылдық мөлшерлемемен 10 жылға беріледі.

Ресурстарды тиімді пайдалану және нарықтық бақылау

2024 жылдың сәуірінде реттелмейтін энергия жеткізуші ұйымдардың жұмысы тоқтатылып, Алматы мен Астанада электр энергиясының тарифтері тиісінше 1,2% және 18% төмендетілді. 2026 жылдың қаңтарынан бастап мемлекеттік сатып алуларға қатысу үшін кәсіпорындар Қазақстандық тауар өндірушілердің реестріне міндетті түрде тіркелуі қажет болды. 2026 жылдың тамыз айына қарай бұл реестрге 10 мың компания енгізілді, алайда сәуірде 1000-нан астам компания верификациядан өте алмады.

Маркировка және цифрландыру бағытындағы бастамалар

2026 жылдың қыркүйегінен бастап биологиялық белсенді қоспаларды маркировкалау міндетті болады, ал желтоқсаннан бастап жеңіл өнеркәсіп өнімдері, зергерлік бұйымдар және қымбат металдар да маркировкаға енгізіледі. Бұл шараларды енгізу үшін 2026 жылдың маусымында маркировка жабдықтарын сатып алуға 150% көлемінде салықтық шегерім ұсынылды.

Үкіметтің бизнеске әсерін бағалау және бақылау

Олжас Бектеновтің премьер-министр ретіндегі қызметі 2024–2026 жылдар аралығында бизнес пен нарыққа бағытталған бірқатар реформалар мен қолдау шараларын қамтыды. Бұл кезеңде салықтық саясат, мемлекеттік сатып алу жүйесі, қаржыландыру бағдарламалары және нарықтық реттеу саласында нақты өзгерістер болды.

Үкіметтің реформаларының бизнеске ықпалы мен даму перспективалары

2024–2026 жылдар аралығындағы үкіметтің қабылдаған шешімдері кәсіпкерлік ортаға нақты әсер етті. Салықтық жеңілдіктердің қысқаруы мен ҚҚС төлеу шегінің өсуі шағын және орта бизнеске қысым жасау қаупін тудырады, әсіресе жеңілдетілген режимнен шығарылған кәсіпкерлік салалар үшін. Дегенмен, офтейк-келісімдердің өсуі мен «Өрлеу» бағдарламасы арқылы берілетін ұзақ мерзімді кредиттер кәсіпкерлердің инвестициялық белсенділігін қолдауы мүмкін.

Маркировка мен цифрландыру талаптарының күшеюі өндіріс пен сауда саласында қосымша шығындар мен әкімшілік жүктемелерді арттыруы ықтимал, бірақ бұл шаралар сапа мен бақылауды күшейтіп, нарықтағы заңды бизнеске қолдау көрсетеді.

Кәсіпорындардың мемлекеттік реестрге тіркелу міндеттілігі мемлекеттік сатып алуларға қатысуды реттеп, ашықтықты арттырса да, верификациядан өтпеген компаниялар нарықтан шеттетілу қаупімен бетпе-бет келеді. Бұл бизнес ортада тазалық пен бәсекелестікті күшейтуге бағытталған қадам.

Алдағы уақытта салықтық кодекстің тиімділігі, офтейк-келісімдердің нарыққа ықпалы, мемлекеттік қолдау бағдарламаларының қарқыны және цифрландыру талаптарының бизнеске әсері бойынша нақты көрсеткіштер мен нарықтық реакцияны бақылау маңызды болады. Бұл көрсеткіштер үкімет пен бизнес арасындағы диалогты жетілдіруге, сондай-ақ экономиканың тұрақты дамуын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.