Орталық Азияда 2025 жылы Ресей мұнай және газ жеткізілімдері айтарлықтай қысқарды

Ресей мұнай өнімдері мен авиакеросин жеткізілімдерінің қысқаруы

2025 жылдың маусым айында Ресейдің Орталық Азияға авиакеросин жеткізілімдері мамырға қарағанда 92%-ға, бензин жеткізілімдері 34%-ға төмендеді. Бұл Ресейдегі мұнай өңдеу зауыттарына жасалған шабуылдар мен ішкі нарықтағы тапшылыққа байланысты экспорттың шектелуінен туындады. Нәтижесінде, аймақ елдері, әсіресе бензинге 90%-дан астам тәуелділігі бар Қырғызстан, Ресейден келетін отынға тәуелділігін азайта алмауда.

Қазақстан мен өңірдегі мұнай-газ секторының жағдайы

Қазақстанда 2025 жылы табиғи газ өндіру көлемі шамамен 68,1 млрд кубометрге жетті, алайда шілде айында мұнай өндіру 14%-ға қысқарды. Бұл қысқару Каспий Трубопроводтық Консорциум арқылы мұнай тиеу көлемінің 20%-ға төмендеуімен қатар жүрді. Павлодар мұнай өңдеу зауыты Ресейден келетін шикізатқа технологиялық түрде бейімделген, сондықтан Ресей мұнай өнімдерінің тапшылығы Қазақстан нарығына да әсер етті.

Сонымен қатар, Қазақстан Ресей газын импорттауды жалғастыруда, ал Ресейден Өзбекстанға газ жеткізілімдері 2025 жылы 15%-ға өсіп, 6,48 млрд кубометрге жетті. Бұл газ Ресейден Қазақстан арқылы Өзбекстанға «Орта Азия – Орталық» газ құбыры арқылы реверсивті режимде өтеді. Өзбекстанның Ресей мен Түрікменстаннан газ импорты 2025 жылдың алғашқы жартыжылдығында 41,4%-ға АҚШ долларымен (USD) бағамында өсті, ал сұйытылған газ импорты 3,6 есеге артты.

Түрікменстан 2026 жылы шамамен 76 млрд кубометр газ өндіруді жоспарлап отыр, оның 30 млрд кубометрі Қытайға газ құбырлары арқылы жеткізіледі.

Орталық Азияның энергетикалық қауіпсіздігі мен нарықтық тәуелділігі

Орталық Азия елдері Ресей мұнай өнімдеріне тәуелділіктен бірден бас тарта алмайды, себебі инфрақұрылым мен баға факторлары маңызды рөл атқарады. Ресейдегі өндіріс пен экспорттың қысқаруы аймақта отын тапшылығын және бағаның өсуін тудырды, мысалы, Тәжікстанда бензин мен дизель бағасы көтерілді.

Қандай тәуекелдер мен мүмкіндіктер бар?

Ресей мұнай өнімдерінің жеткізілімінің қысқаруы өңірдегі энергетикалық нарықта тұрақсыздықты күшейтеді. Қазақстанның өз газ өндіруін ұлғайтуы және Қашағандағы газ өңдеу зауытын салу жобасы өңірдің энергетикалық тәуелсіздігін арттыруға бағытталған, бірақ нақты зауыттың сипаттамасы мен іске қосылу мерзімі толық ашылмаған. Өзбекстанның газ импортының өсуі сұйытылған газға сұраныстың артуын көрсетеді, бұл нарықта жаңа ойыншылар мен технологиялық шешімдерге жол ашуы мүмкін.

Нені бақылау қажет?

• Қазақстандағы мұнай өндіру көлемінің әрі қарайғы динамикасы мен Каспий Трубопроводтық Консорциумның жұмыс жағдайы.
• Қашағандағы газ өңдеу зауытының құрылыс барысы мен іске қосылу мерзімі.
• Ресейдің ішкі нарығындағы жағдай және экспортқа қатысты шектеулердің өзгеруі.
• Өзбекстан мен Түрікменстанның газ импорты мен экспорттық ағындарының көлемі.
• Орталық Азиядағы баламалы энергия көздері мен инфрақұрылымдық жобалардың дамуы.

Ресей мұнай және газ жеткізілімдерінің қысқаруы Орталық Азия нарығына әсері және өңірдің энергетикалық стратегиясы

2025 жылдың маусым-шілде айларындағы Ресей мұнай өнімдері мен авиакеросин жеткізілімдерінің айтарлықтай төмендеуі аймақтың энергетикалық нарығында қысқа мерзімді тұрақсыздықты туғызды. Қазақстандағы мұнай өндірудің 14%-ға қысқаруы мен Каспий Трубопроводтық Консорциум арқылы тиеу көлемінің 20%-ға төмендеуі экспорттық инфрақұрылымдағы мәселелерге байланысты. Бұл жағдай өңірдің Ресейге тәуелділігін көрсетеді, әсіресе Павлодар мұнай өңдеу зауытының технологиялық бейімділігі себебінен.

Сонымен бірге, Қазақстанның газ өндіру көлемінің өсуі және Қашағандағы газ өңдеу зауытын салу жобасы өңірдің энергетикалық тәуелсіздігін арттыруға бағытталған маңызды қадамдар болып табылады. Өзбекстанның Ресей мен Түрікменстаннан газ импортын ұлғайтуы өңірлік газ нарығында сұраныстың өскенін көрсетеді, бұл сұйытылған газға сұраныстың 3,6 есеге өсуімен де дәлелденеді.

Орталық Азия елдері үшін Ресейдің мұнай және газ нарығындағы өзгерістер энергетикалық қауіпсіздік пен нарықтық тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін баламалы көздерді дамыту мен инфрақұрылымды жаңғырту қажеттігін айқындайды. Бұл үрдістер өңірдің энергетикалық стратегиясын қайта қарауға және диверсификацияға басымдық беруге итермелейді. Алдағы кезеңде мұнай мен газ өндіру, импорт көлемдері мен бағаның өзгерісі, сондай-ақ жаңа энергетикалық жобалардың іске асуы нарықтың даму бағытын айқындайтын негізгі индикаторлар болады.