Депутат Мұхаметов банк шотындағы қаражат күнкөріс минимумынан төмен болмауы керек деді

Қарыз алушылардың табысын қорғау туралы ұсыныс

2026 жылғы 7 қазанда депутат Алмас Мұхаметов банк шотындағы қарызды өтеу кезінде азаматтардың табысы күнкөріс минимумынан төмен болмауы керектігін ұсынды. Бұл ұсыныс банк пен микрокредит ұйымдарының келісімшарттарында міндетті түрде көрсетілуі тиіс. Мұхаметовтың айтуынша, банк қарызды өндіруге құқылы, бірақ шоттағы қаражатты толықтай бұғаттау адамды күнделікті шығындарын төлеу мүмкіндігінен айыруы ықтимал.

Нарықтағы жағдай және статистика

Қазақстанда қазір 1,5 миллионнан астам адамның банк шоттары бұғатталған. 2025 жылы сот орындаушылары 9,6 миллион атқару ісін жүргізіп, 6,1 миллион қарыз алушыға қатысты шара қолданды. Қарыздардың 4,1%-ы, яғни 1,8 триллион теңгеге жуық көлемі 90 күннен астам мерзімге кешіктірілген проблемалық кредиттер қатарына жатады. Бұл жағдай қаржы нарығында қарыз алушылардың төлем қабілеттілігі мен банктердің тәуекелдерін айқындайды.

Заңнамалық және операциялық аспектілер

Қазіргі заңнама бойынша атқару құжатының сомасына сәйкес ақша мен мүлікке арест салынады. 2026 жылдың сәуірінде Министрлік жалақы мен зейнетақы шоттарынан арестті растайтын құжаттар негізінде алу мүмкіндігін хабарлады. Дегенмен, аресттің алынуы қарызды өтеу міндетінен босатпайды. Мұхаметовтың ұсынысы осы кепілдіктерді келісімшарт деңгейінде бекітіп, қарыз алушылардың күнделікті өмірін қамтамасыз етуге бағытталған.

Қаржылық және нарықтық салдары

Бұл ұсыныс қарыз алушылардың төлем қабілеттілігін сақтап, әлеуметтік шиеленістің алдын алуға ықпал етуі мүмкін. Банктер мен микрокредит ұйымдары үшін бұл қосымша тәуекелдерді басқару құралын талап етеді, себебі шоттарды толық бұғаттау мүмкіндігі шектеледі. Сонымен қатар, бұл шара қаржылық инклюзияны арттырып, қарыз алушылардың банк жүйесіне деген сенімін нығайтуға ықтимал.

Тексеруге қажетті сұрақтар

• Күнкөріс минимумының нақты мөлшері қандай және оны қалай анықтайды?
• Банктер мен микрокредит ұйымдарының келісімшарттарында кепілдік талаптары қалай бекітіледі?
• Бұл шектеулер банктердің тәуекелдерін қалай өзгертеді және кредит беру шарттарына әсер етеді?

Қарыз алушылар табысын қорғау ұсынысының нарықтық және құқықтық контексті

Қарыз алушылардың табысын күнкөріс минимумынан төмендетпеу туралы ұсыныс Қазақстандағы проблемалық кредиттер көлемінің өсуі және банк шоттарының бұғатталу жағдайларының көптігіне жауап ретінде қарастырылуда. Бұл шара қазіргі заңнамамен қарастырылған кепілдіктерді кеңейтіп, азаматтардың әлеуметтік жағдайын тұрақтандыруға бағытталған. Егер бұл ұсыныс қабылданса, банктердің қарызды өндіру механизмдері өзгеріп, қаржылық институттар үшін жаңа тәуекелдерді басқару талаптары пайда болуы мүмкін.

Нарықтағы проблемалық кредиттердің жалпы көлемі 4,1% деңгейінде сақталып отыр, бұл көрсеткіштің өзгеруі банктердің несие саясатына және экономикалық жағдайға тәуелді. Осыған байланысты, ұсынылған кепілдіктердің енгізілуі кредиттік нарықтың тұрақтылығына әсер етуі ықтимал. Әсіресе, 2025 жылғы 6,1 миллион қарыз алушы мен 9,6 миллион атқару ісі көрсеткендей, нарықта қарызды өндіру көлемі жоғары, сондықтан жаңа талаптар банктердің операциялық шығындарын арттыруы мүмкін.

Алдағы уақытта күнкөріс минимумын нақтылау, кепілдік талаптарын келісімшарттарға енгізу тәртібін реттеу және банктердің тәуекелдерін бағалау маңызды болады. Бұл өзгерістер қаржы нарығының тұрақтылығын қамтамасыз етуге және азаматтардың әлеуметтік қорғалуын күшейтуге бағытталған құрылымдық қадам ретінде қарастырылуы тиіс.