2026 жылы Қазақстан мен Өзбекстандағы бизнес белсенділігі мен экономикалық өсімнің ерекшеліктері

Қазақстандағы бизнес белсенділігінің ағымдағы жағдайы

2026 жылғы қыркүйек айында Қазақстандағы жалпы деловой белсенділік индексі 50,4 болды, бұл 50-ден жоғары көрсеткіш оң динамиканы білдіреді. Өндіріс саласында индекс 52,3, құрылыс саласында 51 және қызмет көрсету саласында 50,9 деңгейінде тіркелді. Алайда тау-кен өнеркәсібі мен сауда салаларында белсенділік төмендеп, тиісінше 48,4 және 48,9 көрсеткіштерін көрсетті. Бұл салаларда сұраныстың өспегені байқалады. Аймақтық тұрғыдан алғанда, ең жоғары индекс Солтүстік Қазақстан облысында (61,2), ал ең төменгісі Ақтөбе облысында (44,8) тіркелді.

Өзбекстан экономикасының өсуі мен инфляциялық жағдайы

Өзбекстанда 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында экономикалық өсім 8,5% құрады, бұл елдің экономикалық белсенділігінің жоғары деңгейін көрсетеді. Орталық банк 2026 жылға арналған өсім болжамын 7,5–8% аралығында көтерді. Инфляция маусым айында 6,4% деңгейінде тіркелді, бұл жылдың басындағы көрсеткіштен 0,9 пайыздық пунктке төмен. Дегенмен, маусымдағы инфляция мамыр айымен салыстырғанда (5,5%) жоғары болды. Негізгі инфляциялық факторлар ретінде электр энергиясы, газ, көмір және отын бағалары аталды. Базалық инфляция 5,7% шамасында сақталды. Үй шаруашылықтары мен бизнес субъектілері инфляцияның жоғарылауын күтуде — тиісінше 10,1% және 9,9%.

Қазақстан мен Өзбекстандағы салалық және аймақтық ерекшеліктер

Қазақстанда Halyk Analytics мәліметтері бойынша, 2026 жылдың қаңтар-тамыз айларында HBI индексі 101,5 деңгейінде болды, бұл нейтралды аймаққа жақын. Алайда, индекс өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 18,7 пайыздық пунктке төмендеді. Ірі және шағын бизнес салаларында белсенділік өскенімен, орта бизнес индексі 89,6-ға төмендеп, төмендеу аймағында тұр. Электрмен жабдықтау (121,2), ауыл шаруашылығы (116,2), кәсіби қызметтер (110,7), тұрғын үй және тамақтану (110,2) және көлік пен қоймалау (109,9) салаларында өсім байқалады. Ал өнер, ойын-сауық (64,6), тау-кен өнеркәсібі (89,8) және жылжымайтын мүлік (96,2) салаларында белсенділік төмендеді.

Өзбекстанда нарықтағы белсенділік әсіресе тұрғын үй және автокөлік сегменттерінде байқалады. Тұрғын үй нарығында жыл басындағы сатылымның өсуінен кейін тұрақтану байқалады, ал Ташкент пен Сырдария, Андижан облыстарында сатылымның жоғары қарқыны сақталуда.

Тәуекелдер мен мүмкіндіктер

Қазақстанда тау-кен өнеркәсібіндегі белсенділіктің төмендеуі мен сауда саласындағы сұраныстың өспеуі салалық инвестициялар мен өндірістік жоспарларға ықпал етуі мүмкін. Сонымен қатар, салықтық жүктеменің және бизнесті қорғау мәселелерінің теріс бағалануы реттеуші тәуекелдерді көрсетеді. Өзбекстанда инфляцияның маусым айында өсуі және сыртқы экономикалық тәуекелдердің сақталуы импорттық инфляцияның күшею ықтималдығын арттырады.

Екі елде де экономикалық өсімнің сақталуы мен монетарлық саясаттың тұрақтылығы бизнес үшін қолайлы орта қалыптастырады. Қазақстанда металлургия саласын ынталандыру шаралары қарастырылуда, бұл саланың теріс динамикасын түзетуге бағытталған.

Қандай сұрақтарды бақылау қажет?

• Қазақстандағы тау-кен өнеркәсібінің және сауда саласының белсенділігі қалай өзгеретінін;
• Өзбекстандағы инфляцияның динамикасын және монетарлық саясаттың ықпалын;
• Аймақтық айырмашылықтардың бизнеске әсерін, әсіресе Солтүстік Қазақстан мен Ақтөбе облыстарының жағдайын;
• Металлургия саласын ынталандыру шараларының тиімділігін;
• ЕАЭО елдерімен сауда айналымының өсімі Қазақстан мен Өзбекстан бизнесіне қандай мүмкіндіктер ашатынын.

Қазақстан мен Өзбекстандағы бизнес белсенділігінің ағымдағы тенденциялары мен олардың маңызы

Қазақстандағы бизнес белсенділігі жалпы жағынан тұрақты, бірақ салалық және аймақтық айырмашылықтар айқын байқалады. Өндіріс пен құрылыс салалары оң динамикада болса, тау-кен өнеркәсібі мен саудада төмендеу байқалады. Бұл Қазақстан экономикасының кейбір секторларында құрылымдық қиындықтардың бар екенін көрсетеді. Halyk Analytics индексінің төмендеуі орта бизнес үшін қиындықтардың бар екенін білдіреді, бұл сектордағы қолдау шараларын қажет етеді.

Өзбекстан экономикасының 8,5% өсімі мен инфляцияның салыстырмалы тұрақтылығы елдің экономикалық серпіні күшті екенін растайды. Дегенмен, инфляциялық күтулердің жоғары болуы және сыртқы нарықтағы белгісіздіктер импорттық бағаларға қысым жасау қаупін сақтайды. Бұл жағдай монетарлық саясаттың сақтықпен жүргізілуін талап етеді.

Аймақтық деңгейде Қазақстанның Солтүстік Қазақстан облысындағы жоғары индекс пен Ақтөбе облысындағы төмен индекс бизнес үшін аймақтық стратегияларды қайта қарауды қажет етеді. Өзбекстанда тұрғын үй нарығының белсенділігі мен автокөлік сегментінің өсуі ішкі сұраныстың тірек нүктесі болып отыр.

Екі елдің экономикалық дамуындағы айырмашылықтар олардың нарықтарына кіру және инвестициялық шешімдер қабылдау кезінде ескерілуі тиіс. Қазақстандағы металлургия саласын ынталандыру шаралары мен Өзбекстандағы инфляцияны бақылау шаралары бизнес үшін маңызды индикаторлар болып қала береді. Сонымен қатар, ЕАЭО елдерімен сауда айналымының 16% өсуі аймақтық интеграцияның экономикалық белсенділікке оң әсерін көрсетеді, бұл трансшекаралық бизнес мүмкіндіктерін кеңейтеді.

Осы көрсеткіштерді әрі қарай бақылау және талдау бизнес шешімдерін нақтылау мен тәуекелдерді басқаруда маңызды болады.