Қазақстанда бизнес несиесі 13,7 трлн теңгеге жетті: өсім мен тәуекелдер

Қазақстандағы бизнес несиесінің ағымдағы жағдайы

2025 жылғы 1 шілдедегі деректер бойынша Қазақстандағы бизнеске берілген несиелер жалпы көлемі 13,7 трлн теңгеге жетті. Бұл өсімнің басым бөлігі айналым қаражатын толықтыруға бағытталған займдардан – 5,4 трлн теңгеден құралған. Орташа несие ставкасы бизнес үшін 21,7%, ал ірі бизнеске 19,0% деңгейінде қалып отыр. Сонымен бірге, ірі бизнеске берілген несиелер көлемі 0,9%-ға төмендесе, шағын және орта бизнеске (ШОБ) берілген несиелер 0,7%-ға өскен.

Қаржыландыру нарығының ерекшеліктері мен қатысушылары

Halyk банк пен Altyn банк ірі жобаларды мемлекеттік қолдау аясында қаржыландыруда. Halyk банк цифрлық тендерлік кепілдіктерді 100 млн теңгеге дейін залогсыз ұсынады. Еуропа қайта құру және даму банкі (ЕБРР) жергілікті екінші деңгейлі банктер арқылы сауда қаржыландыру бағдарламасын (TFP) жүзеге асыруда. Алайда, жергілікті банктер негізінен EPC (инженерлік, сатып алу және құрылыс) жобаларының негізгі қаржыландыруына қатыспайды, олар көбінесе жеткізушілер мен субподрядчиктерге қысқа мерзімді несиелер мен кепілдіктер береді.

Қаржылық және нарықтық тәуекелдер

Қазақстандық банктердің активтері негізінен бір жылға дейінгі мерзімдегі салымдар мен шоттардан құралған, бұл ұзақ мерзімді жобаларды қаржыландыруға мүмкіндік бермейді. NSFR (нетто тұрақты қаржыландыру коэффициенті) және LCR (ликвидтілік қамту коэффициенті) нормативтері банктердің ұзақ мерзімді несие беруін шектейді. Валюталық кірістер мен шығыстар арасындағы айырмашылық, әсіресе доллармен есеп айырысатын мердігерлер үшін, қосымша валюталық тәуекел тудырады. Сонымен қатар, банктердің капитал көлемі мен тәуекел шектері ірі мәмілелерді қаржыландыруды тежейді.

Қажетті реформалар мен даму мүмкіндіктері

Эксперттер ұзақ мерзімді қаржыландыруды дамыту, мемлекеттік кепілдіктерді кеңейту және несиелерді сақтандыру жүйесін енгізу қажеттігін атап өтеді. Валюталық тәуекелдерді хеджирлеу жүйесін құру және тәуелсіз техникалық аудит орталықтарын дамыту жобаларды қолдауда маңызды рөл атқара алады. Мемлекеттік қатысу тәуекелдерді «калибрлеу» арқылы жергілікті мердігерлердің қаржыландыруға қолжетімділігін арттыруға ықпал етуі мүмкін.

Қандай сұрақтар мен сценарийлерге назар аудару керек

• Ұзақ мерзімді несие ресурстарының жетіспеушілігі қалай шешіледі?
• Мемлекеттік кепілдіктер мен сақтандыру механизмдерінің тиімділігі қандай деңгейде болады?
• Валюталық тәуекелдерді басқару құралдарының енгізілуі қаржыландыру құнын қалай өзгертеді?
• Жергілікті банктердің рейтингін көтеру және халықаралық қаржы нарықтарына шығу мүмкіндіктері қандай?

Қазақстандағы бизнес несиелендіру нарығының даму перспективалары

2025 жылғы деректер көрсеткендей, бизнес несиелендіру нарығының өсуі негізінен қысқа мерзімді айналым қаражатын толықтыруға бағытталған. Ірі бизнеске берілетін несиелердің азаюы банктердің капитал шектеулері мен тәуекелдерді басқару талаптарымен байланысты. Бұл жағдай ұзақ мерзімді жобаларды қаржыландырудың дамуын тежейді және жергілікті мердігерлердің халықаралық нарықтағы бәсекеге қабілеттілігін төмендетеді. Егер ұзақ мерзімді қаржыландыруды дамыту, мемлекеттік кепілдіктерді кеңейту және тәуелсіз техникалық аудит инфрақұрылымын құру бойынша ұсыныстар іске асса, бұл нарықтың құрылымдық өзгерістерге ұшырауы мүмкін. Осындай реформалар банктердің ұзақ мерзімді несие беру қабілетін арттырып, валюталық тәуекелдерді азайтуға көмектеседі. Сонымен қатар, бұл Қазақстандағы ірі жобалардың қаржыландыруында шетелдік институттардың үлесін азайтып, жергілікті бизнес үшін қолжетімділікті кеңейтеді. Қаржыландыру нарығының дамуын әрі қарай бақылау үшін несиелердің құрылымы, ставка деңгейлері, мемлекеттік қолдау шаралары және валюталық тәуекелдерді басқару жүйесінің енгізілуі маңызды индикаторлар болады.