Қазақстан 2026–2031 жылдарға арналған даму стратегиясын Дүниежүзілік банкпен бекітті

Қазақстанның жаңа даму стратегиясы: Дүниежүзілік банктің серіктестік шеңбері

2026–2031 жылдарға арналған Қазақстанның Страналық серіктестік шеңбері Дүниежүзілік банк директорлар кеңесінде мақұлданды. Бұл құжат елдің экономикалық дамуын әртараптандыру мен тұрақтылыққа көшуге бағытталған. Негізгі үш бағыт – инфрақұрылымды нығайту, тұрақтылықты арттыру және жеке секторды дамыту.

Инфрақұрылым мен транзиттік әлеуеттің өсуі

Қазақстан соңғы жеті жылда көлік инфрақұрылымына 35 млрд АҚШ долларынан (шамамен 21,5 трлн теңге) астам инвестиция салды. Соның ішінде Бейнеу–Сақсауыл автожолы құрылысын бастауы Транскаспий халықаралық көлік дәлізін нығайтады. Бұл жол жүру қашықтығын 1 000 шақырымға қысқартып, тасымалдау уақытын үш күнге дейін азайтады. Сонымен қатар, Достық–Мойынты магистраліне екінші жол салу арқылы күнделікті пойыздар саны 12-ден 60-қа дейін өсті, ал жүк пойыздарының жылдамдығы 800-ден 1 500 км-ге жетті.

Қазақстан Каспий теңізіндегі порттардың қуатын арттыруда: өңдеу көлемі жылына 21,6 млн тоннаға жетті, ал контейнерлік тасымалдар 2025 жылы 77 000 TEU-ға жетті. Бұл көрсеткіштер 2029 жылға қарай 300 000 TEU деңгейіне дейін өсуі жоспарланып отыр. Сонымен қатар, Алматы маңында 75 км ұзындықтағы айналма теміржол желісі құрылысы аяқталды, бұл желінің жүктемесін азайтты.

Су ресурстарын басқаруда цифрландыру және тиімділік

Дүниежүзілік банктің қолдауымен Қазақстанда суару және дренаж жүйелерін жақсарту жобасы жүзеге асырылуда. 812,6 км қапталған және 2 325 км жергілікті каналдар жаңартылды, 28 800-ден астам гидротехникалық құрылыстар қалпына келтірілді. Жоба 108 234 су пайдаланушыны қамтиды, оның 48%-ы әйелдер. Қызылқұм аймағында қашықтан басқару және су мониторингі енгізілді, бұл су ресурстарын тиімді пайдалануға мүмкіндік береді.

Әуежайлар мен әуе тасымалының дамуы

2025 жылы Қазақстан әуежайлары 15,4 млн жолаушыны қабылдады, бұл 2024 жылмен салыстырғанда 4,8% өскен көрсеткіш. Алматы әуежайындағы жаңа халықаралық терминал жылына 14 млн жолаушыға қызмет көрсете алады. Астана әуежайының инфрақұрылымын дамыту 2027 жылдан басталып, оның өткізу қабілеті 12 млн жолаушыға дейін ұлғаяды. «Ашық аспан» саясаты халықаралық әуе компаниялары мен жүк операторларын тартуға ықпал етуде.

Қазақстанның транзиттік әлеуеті мен экономикалық әртараптандырудағы рөлі

Қазақстан Транскаспий халықаралық көлік дәлізінің (Орта дәліз) негізгі қатысушысы ретінде Қытай мен Еуропа арасындағы құрлықтағы жүк тасымалдарының 83%-ын қамтамасыз етеді. 2025 жылы осы дәліз арқылы 4,5 млн тонна жүк және 77 000 TEU контейнерлік тасымалдар өтті. Бұл көрсеткіштер өткен жеті жылда бес есе өсті.

Дүниежүзілік банк пен Азия инфрақұрылымдық инвестициялар банкі TRACE бағдарламасына әрқайсысы 650 млн АҚШ долларынан (шамамен 399 млрд теңге) бөлсе, Қазақстан 228,8 млн АҚШ долларын (шамамен 140 млрд теңге) инвестициялады. Бұл бағдарлама 498 км жолды қайта жаңғыртып, тасымалдау уақытын 11 күннен 5 күнге дейін қысқартуды көздейді.

Қазақстан экономикасының тұрақтылығы мен жеке сектордың дамуы

Жаңа серіктестік шеңбері жеке сектордың экономикалық өсім мен жұмыс орындарын құрудағы рөлін кеңейтуді басты мақсат етеді. Сонымен қатар, энергетика жүйесінің әртараптандырылуы мен экологиялық мәселелерді шешу – су тапшылығы мен жер деградациясын азайту да назарда.

Келешекке бағдар: инфрақұрылым мен цифрландырудың ықпалы

Қазақстанның көлік және су ресурстарын басқару саласындағы ірі жобалары елдің транзиттік әлеуетін арттырып, экономиканың тұрақтылығын күшейтеді. Инвестициялар мен инфрақұрылымның дамуы тасымалдау шығындарын төмендетіп, логистикалық қызметтердің сапасын жақсартады. Бұл өз кезегінде экспорттық әлеуетті кеңейтіп, өңірлік сауда ағындарын ұлғайтуға мүмкіндік береді.

Цифрландыру мен инновациялық технологияларды енгізу су ресурстарын тиімді пайдалануға және ауыл шаруашылығында өнімділікті арттыруға ықпал етеді. Бұл бағыттағы жобалар ауыл шаруашылығының тұрақтылығын қамтамасыз етіп, агроөнеркәсіп кешенінің экспорттық әлеуетін арттыруға септігін тигізеді.

Қазақстанның транзиттік дәліз ретіндегі рөлі күшейген сайын, халықаралық серіктестіктер мен инвестициялар ағыны артады. Бұл жағдай елдің экономикалық әртараптандыру стратегиясын жүзеге асыруға және өңірлік интеграцияны тереңдетуге қолайлы.

Болашақта инфрақұрылымдық жобалардың сапасы, цифрлық экожүйелердің дамуы және экологиялық тұрақтылық деңгейі Қазақстанның халықаралық саудадағы бәсекеге қабілеттілігін анықтайтын негізгі факторлар болады. Осы көрсеткіштерді жүйелі түрде бақылау мен талдау бизнес пен инвесторларға нарықтағы өзгерістерді тиімді басқаруға мүмкіндік береді.