Қазақстанда 4 мыңнан астам ескі және апатты тұрғын үй жаңартуды талап етеді

Қазақстандағы ескі және апатты тұрғын үй қорының көлемі

2026 жылға қарай Қазақстанда 61 367 көпқабатты тұрғын үй бар, оның ішінде 1 037 үй апатты, 3 347 үй ескі деп танылған. Жалпы 4 384 үй жаңартуды талап етеді, бұл тұрғын үй қордың шамамен 7,1%-ын құрайды. Бұл мәселеге 26 972 пәтер иесі тікелей қатысы бар.

Жаңарту және қайта құрылымдау жұмыстарының ағымдағы жағдайы

Соңғы үш жылда — 2023-2026 жылдар аралығында — 352 ескі үй сүріліп, орнына 200 жаңа көпқабатты тұрғын үй салынды. Акиматтар 2029 жылға дейін апатты және ескі үйлердің орнына 11 319 пәтер беруді жоспарлап отыр. Алайда бұл жоспарлар барлық тұрғындардың қажеттілігін толық қамтымайды — тек 42%-ы ғана қамтамасыз етіледі, яғни 58%, шамамен 15 мың адам жаңа баспанаға қол жеткізе алмай қалуы мүмкін.

Аймақтардағы жағдай және жоспарлар

Аймақтар арасында тұрғын үй қорын жаңарту деңгейі әртүрлі. Мысалы, Батыс Қазақстан облысында 2029 жылға дейін тек 3 апатты және ескі үйдің тұрғындарын көшіру жоспарланған, бұл облыстағы жалпы проблемалы үйлердің 1%-дан азын құрайды. Ақмола, Қарағанды, Алматы, Ұлытау, Абай, Солтүстік Қазақстан, Түркістан облыстары мен Алматы қаласында проблемалы тұрғын үй қорының 2-ден 19%-ына дейін жаңарту жоспарланған. Ал Астана, Жамбыл және Павлодар облыстары 2029 жылға дейін бұл мәселені толық шешуді көздеп отыр.

Басқару және қаржыландыру механизмдері

Депутат Амирбек Оспанбеков үкімет жанынан реновацияны бақылау үшін арнайы комиссия құруды ұсынды. Сонымен қатар, әр өңір мен тұрғын үшін нақты мерзімдері бар біртұтас көшіріп-қондыру жол картасын әзірлеу ұсынылады. Бұл бағдарламалардың тиімділігі акимдердің жұмысын бағалауда ескерілуі тиіс. Қаржыландыру негізінен жергілікті бюджеттер мен жеке инвесторлардың есебінен жүзеге асырылмақ. Дегенмен, бұл комиссия мен жол картасының ресми бекітілуі әлі жүзеге аспаған.

Құқықтық және әкімшілік өзгерістер

2025 жылы маслихаттар мен акиматтардың реновация бағдарламаларын бекіту құзыреті кеңейтілді, бұл өңірлік деңгейде шешім қабылдау процесін жеделдетуге бағытталған.

Қазақстандағы тұрғын үй қорының жаңартылуы: аймақтық айырмашылықтар мен тәуекелдер

Қазақстандағы ескі және апатты тұрғын үй қорын жаңарту қарқыны өңірлер арасында айтарлықтай ерекшеленеді. Жалпы 7,1% тұрғын үй қоры жаңартуды қажет етсе, оның 42%-ын ғана 2029 жылға дейін ауыстыру жоспарланған. Бұл көрсеткіш өткен үш жылдағы 352 үй сүріліп, 200 жаңа салынған жағдайымен салыстырғанда, жаңартудың қарқыны әлі де жеткіліксіз екенін көрсетеді. Әсіресе, Батыс Қазақстан облысында тұрғын үй мәселесі шешілмей қалуы ықтимал, себебі жоспарланған көшіріп-қондыру көлемі өте төмен — бар болғаны 1%-дан аз.

Бұл жағдай өңірлік даму теңсіздігін күшейтіп, тұрғындардың әлеуметтік тұрақтылығына қауіп төндіруі мүмкін. Сонымен бірге, қаржыландырудың негізінен жергілікті бюджет пен жеке инвесторларға тәуелді болуы жобалардың жүзеге асу жылдамдығына әсер етеді. Үкіметтік комиссия мен біртұтас жол картасының бекітілмеуі әкімшілік бақылаудың әлсіздігін білдіреді, бұл да жобалардың кешігуіне әкелуі ықтимал.

Алматы, Астана, Жамбыл және Павлодар облыстарының толық шешімге ұмтылуы — оң тенденция, бірақ бұл үлгі басқа өңірлерге таралмауы мүмкін. Сондықтан нарық қатысушылары мен инвесторлар үшін өңірлік ерекшеліктерді ескере отырып, жобаларды жоспарлау мен қаржыландыруды қайта қарау маңызды. Сонымен қатар, реновация бағдарламаларының тиімділігін бақылау жүйесін енгізу акиматтардың жұмыс сапасын арттырып, тұрғын үй мәселесін шешуге серпін беруі ықтимал.

Келешекте тұрғын үй қорының жаңарту қарқыны мен ауқымын, сондай-ақ қаржыландыру көздерінің нақты көлемін, үкіметтің бақылау механизмдерін қадағалау қажет. Бұл көрсеткіштер Қазақстандағы тұрғын үй нарығының тұрақтылығы мен әлеуметтік инфрақұрылымның дамуына тікелей әсер етеді.